Historia powstawania projektu Europejskiego Centrum Soldarności

W roku 1998 Paweł Adamowicz - wówczas Przewodniczący Rady Miasta Gdańska - opracował założenia powołania do życia instytucji, która między innymi upamiętniałaby idee Solidarności.

29 grudnia 1999 roku - już jako prezydent Gdańska - zainicjował powstanie Fundacji Centrum Solidarności.

Jej fundatorami są: Lech Wałęsa, abp Tadeusz Gocłowski, NSZZ „Solidarność", Województwo Pomorskie, Gmina Miasto Gdańsk, Instytut Lecha Wałęsy, Region Gdański NSZZ „Solidarność", Komisja Międzyzakładowa NSZZ „Solidarność" Stoczni Gdańskiej S.A., Stocznia Gdańsk - Grupa Stoczni Gdynia S.A.

Celem Fundacji była działalność naukowa, oświatowa i kulturalna w zakresie dokumentowania i upowszechniania wiedzy o „Solidarności".

W 2000 roku, na zlecenie prezydenta Adamowicza, Maciej Grzywaczewski, Antoni Pawlak i Jarosław Rybicki (przy współpracy m.in. Mieczysława Abramowicza i Zbigniewa Gacha) opracowali scenariusz wystawy „Drogi do wolności". Realizacja wystawy była możliwa dzięki pomocy finansowej ówczesnego ministra kultury Kazimierza Ujazdowskiego.

Wystawa została uroczyście otwarta 31 sierpnia, dokładnie w 20. rocznicę zakończenia sierpniowego strajku.

Milowym krokiem w kierunku powstania Europejskiego Centrum Solidarności był akt erekcyjny pod jego budowę, który został podpisany w 25. rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych - 31 sierpnia 2005 roku - przez Lecha Wałęsę, Pawła Adamowicza i 25 premierów i prezydentów państwa europejskich.

„Jest naszą intencją - czytamy w dokumencie - aby Europejskie Centrum Solidarności było instytucją łączącą funkcje naukowe, kulturalne i edukacyjne z nowoczesną placówką muzealną oraz archiwum (...). Pragniemy, aby ten żywy pomnik - symbol zwycięstwa pokojowej rewolucji „Solidarności" - stanowił światowe centrum krzewienia idei wolności, demokracji i solidarności".

W październiku 2006 roku prezydent Adamowicz powołał w ramach struktur Urzędu Miejskiego w Gdańsku, Biuro ds. Europejskiego Centrum Solidarności.

Zadaniem Biura było opracowanie szczegółowej koncepcji ECS, doprowadzenie do powstania instytucji kultury, przeprowadzenie konkursu na koncepcję muzeum Solidarności oraz międzynarodowego konkursu architektonicznego na projekt siedziby ECS.

14 maja 2007 roku został ogłoszony międzynarodowy konkurs architektoniczny na budynek Europejskiego Centrum Solidarności.

Już w roku 2005, kiedy zorganizowano w Gdańsku międzynarodowe seminarium architektoniczne poświęcone budowie Europejskiego Centrum Solidarności, okazało się, że bryła Centrum interesuje duże grono światowej sławy architektów. Potwierdza to 117 zgłoszonych do konkursu zespołów architektonicznych z całego świata. Rozstrzygnięcie konkursu planowane jest na 13 grudnia br.

Nad kierunkiem prac Biura czuwał Pełnomocnik Prezydenta Miasta ds. Europejskiego Centrum Solidarności - Sławomir Czarlewski (obecnie ambasador RP przy Królestwie Belgii). Nowym Pełnomocnikiem Prezydenta ds. Europejskiego Centrum Solidarności jest Jacek Taylor, jeden z liderów opozycji antykomunistycznej, adwokat w procesach politycznych.

29 stycznia 2007 roku, w Gdańsku zostało podpisane porozumienie intencyjne dotyczące utworzenia instytucji kultury Europejskie Centrum Solidarności (ECS) w Gdańsku.

Dokument ten asygnowali: Kazimierz Michał Ujazdowski - Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Paweł Adamowicz - Prezydent Miasta Gdańska, Jan Kozłowski - Marszałek Województwa Pomorskiego, Bogdan Lis - Prezes Fundacji Centrum Solidarności, Janusz Śniadek - Przewodniczący NSZZ „Solidarność". Porozumienie intencyjne rozpoczęło proces negocjacyjny zmierzający do powołania instytucji kultury.

W myśl tego porozumienia strony wyrażają wolę i deklarują podjęcie niezbędnych starań prowadzących do powstania Centrum oraz definiują jej zasadnicze cele, funkcje i zadania.

W lipcu 2006 roku prezydent Paweł Adamowicz powołał przy Europejskim Centrum Solidarności Radę Programowo-Historyczną, w skład której weszli:

§ Bogdan Borusewicz, marszałek Senatu RP (przewodniczący)

§ Prof. Timothy Garton Ash, historyk, University of Oxford Director

§ Dr Marek A. Cichocki, socjolog

§ Prof. Antoni Dudek, historyk

§ Prof. Jerzy K. Eisler, historyk

§ Prof. Andrzej Friszke, historyk

§ Dr Dariusz Gawin, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego

§ Zbigniew Gluza, prezes Fundacji Ośrodka KARTA

§ Dr Jarosław Gowin, senator, rektor Wyższej Szkoły Europejskiej

§ Dr Aleksander J. Hall, historyk

§ Dr Adolf Juzwenko, historyk, dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich

§ Prof. Andrzej Paczkowski, historyk

§ Prof. Wojciech Roszkowski, historyk, eurodeputowany

§ Arkadiusz Rybicki, poseł, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. ECS

§ Dr Maciej Zięba OP, filozof, dyrektor Instytutu TERTIO MILLENNIO

Cele Europejskiego Centrum Solidarności:

§ upamiętnianie, zachowywanie i upowszechnianie dziedzictwa i przesłania „Solidarności",

§ inspirowanie w oparciu o wartości „Solidarności" nowych inicjatyw obywatelskich, związkowych, samorządowych, narodowych i europejskich o wymiarze uniwersalnym,

§ dzielenie się dorobkiem pokojowej walki „Solidarności" o wolność, sprawiedliwość, demokrację i prawa człowieka z tymi, którzy są ich pozbawieni,

§ czynne uczestnictwo w budowie tożsamości europejskiej i nowego porządku międzynarodowego.

Europejskie Centrum Solidarności będzie realizować swoje cele w szczególności poprzez:

§ prowadzenie stałej ekspozycji o charakterze muzealnym poświęconej „Solidarności",

§ organizowanie wystaw czasowych nawiązujących do dziedzictwa, wartości i przesłania „Solidarności",

§ inspirowanie twórczości artystycznej i kulturalnej nawiązującej do przesłania „Solidarności",

§ organizowanie szkoleń liderów samorządowych i związkowych nawiązujących do dziedzictwa „Solidarności",

§ prowadzenie działalności edukacyjnej w zakresie historii najnowszej, wychowania obywatelskiego i współczesnych stosunków międzynarodowych,

§ organizowanie, gromadzenie i prowadzenie centralnego archiwum „Solidarności",

§ prowadzenie własnej działalności informacyjno-wydawniczej,

§ prowadzenie działalności naukowo badawczej w zakresie historii najnowszej, ruchów wolnościowych, problematyki społeczno-gospodarczej, prawa europejskiego oraz stosunków prawno-międzynarodowych, odwołującej się do wartości „Solidarności",

§ promowanie Gdańska i Polski w wymiarze międzynarodowym.

W skład Europejskiego Centrum Solidarności wchodzić będą m.in.:

§ stała ekspozycja poświęcona „Solidarności",

§ sale wystaw czasowych,

§ ośrodek naukowo-badawczy,

§ centrum szkoleniowo-edukacyjne,

§ archiwum, biblioteka, czytelnia, mediateka, magazyny zbiorów wraz z pracownią konserwacji papieru,

§ warsztaty pracy twórczej - pracownie o profilu filmowym, fotograficznym, muzycznym

§ siedziby organizacji pozarządowych (Fundacja Centrum Solidarności),

§ Sala im. Jana Pawła II - ośrodek ekumeniczny.